Lòngo (famìggia zenéize)

Da Wikipedia
Sâta a-a navegaçión Sâta a-a çèrchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

O stémma da famìggia Lònga de Zêna[1].

I Lòngo, de spésso ciàmæ Lònghi ascì (De Longis in latìn), són stæti unn-a de ciù antîghe famìgge de lignêua da Repùbrica de Zêna, arivâ inta Supèrba ancón prìmma da sò indipendénsa e òrmâi estìnta, into sò ràmmo zenéize, da vàrri sécoli[2][3].

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

E òrìgine[modìfica | modìfica wikitèsto]

In sciâ bâze de 'na lezénda ch'a l'êa contâ in quélli ànni, l'òrigine da famìggia Lònga a remónta a l'etæ romànn-a, in particolâ a-a famìggia di Sempronii Longi, 'n ràmmo da gens Sempronia aregordòu sorviatùtto pe-i doî cónsoli in quésta elètti, comandànti militâri a l'época de goære pùniche. A ògni mòddo 'sta lezénda chi (comùn a-a famìggia di Lònghi de Venéçia[4] ascì), scìmile a quélle cóntæ da âtre famìgge zenéixi che avéivan di nómmi somegiànti a quélli de gens romànn-e, a l'é sénsa nisciùn fondaménto e za inte l'Eutoçénto a l'êa consciderâ cómme "fantaziôza". A stöia de l'òrigine romànn-a a l'é stæta però repigiâ ànche da outoî sucesîvi, segóndo i quæ i Lònghi, cómme e famìgge Rufo, Iterio, Vetulo, Vetere, Crispìn, Denéigro, Camìlla, Rùstego e Giordàn, êan de dirètte discendénti da nobiltæ romànn-a sopravisciûa a-e invaxoìn bàrbare e a-a chéita de l'Inpêro[5].

Segóndo e prìmme testimoniànse ciù ciæe, i Lònghi vegnîvan da-e pàrte d'Arbénga, in particolâ da-a villa de Vendón[1], da-a quæ se són trasferîi ciù ò mêno inte l'ànno 980, ö sæ ciù de 'n sécolo prìmma da creaçión da Compagna Communis[6]. A prìmma mençión de un di conponénti da famìggia Lònga a remónta a-o 1147, aprêuvo a l'inpréiza do Féipo Lòngo, cónsole da Compagna Communis che, insémme a âtri sêi conpàgni d'ofìçio, o l'avéiva parteçipòu a-a conquìsta de Almería (da quæ émmo 'na crònaca detagiâ scrîta da-o Càfaro, pöi repigiâ da-i outoî de anâli ciù recénti) e a quélla de Tortôza de l'ànno dòppo[7].

'Sto perîodo chi o l'é fòscia stæto quéllo de màscimo splendô da famìggia Lònga, che into méntre a l'êa ariescîa a elêze 'n âtro di sò conponénti, ö sæ o Ghigèrmo Lòngo, cómme cónsole da çitæ into 1174[8]. O l'é pöi minsonòu o Nicòlla Lòngo, anbasciatô zenéize da-o rè de Maiòrca into 1188[9], ànche se a no l'é do tùtto ciæa a famìggia dónde o vegnîva. A ògni mòddo, l'inpréiza che a l'à de lóngo dæto gràn lùstro a-a cazàdda a l'é stæta quélla de l'Ìngo Lòngo, fìggio do Ghigèrmo. Lê, into 1195, depoî a l'inèrçia de instituçioìn zenéixi o l'é partîo con sôlo træ galêe, ariescìndo a riconquistâ l'inportànte colònia de Bonifàçio, ch'a l'êa stæta ocupâ da-i pizén éutto ànni prìmma[10][11]. L'ùrtimo di Lònghi a êse minsonòu inti anâli prìmma da creaçión de l'Albèrgo di Giustiniàn o l'é l'Îdo Lòngo, a càppo de 'na squàddra de galêe goidâ cóntra a çitæ de Marséggia[12].

L'Albèrgo Giustiniàn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Inti anâli di ànni a vegnî no gh'é de mençioìn de ménbri da famìggia Lònga, fòscia pe-o fæto ch'a s'êa dedicâ sorviatùtto a-i comèrci ciufîto che a afâri militâri. Defæti, o prìmmo di Lònghi a êse tórna aregordòu o l'é o Tomâxo, 'n rìcco mercànte ch'o stâva in quélla ch'a l'êa a colònia zenéize de l'îzoa de Scîo, into Mâ Egêo. Lê o l'é stæto un di dózze nòbili che, a-i 14 de novénbre do 1362, se són mìssi insémme inte 'na socjêtæ, a coscì dîta Maónn-a "nêuva", con l'òbietîvo de gestî l'aministraçión e i comèrci de l'îzoa (quésti, in particolâ, êan: Nichiôzo de Canétto de Lavàgna, Zâne Cànpi, Françésco Arangio, Nicolò de Sàn Teodöo, Gabriælo Adórno, Pòulo Bànca, Tomâxo Lòngo, Andriöo Cànpi, Rafè de Forneto, Luchìn Néigro, Pêo Oivê e Françésco Gaibâdo). Pe unîse in mòddo ciù stréito, óltre che pe mêzo da maónn-a, i dózze sòcci òriginâli (ciù o Pêo de Sàn Teodöo, o trezén) àn creòu 'n Albèrgo di nòbili ascì, pigiàndo 'n segóndo cognómme ch'o foîse in comùn fra de lô, ö sæ quéllo de "Giustiniàn"[3][13].

Da chi a l'é incomensâ a stöia di Giustinién olim Lòngo, i quæ, partìndo da Scîo (spécce aprêuvo a-a sò chéita inte moén di tùrchi, into 1566) se són stabilîi sorviatùtto a Zêna e a Rómma. Insémme a-o ràmmo di Cànpi, i Lònghi són stæti unn-a de scciàtte ciù inportànti inte l'Albèrgo Giustiniàn in Zêna, arivàndo træ vòtte a-a màscima càrega da Repùbrica co-i duxæghi do Lùcco, do Lusciàndro e do Zan'Andrîa Giustiniàn Lòngo, e con doî di sò ménbri (da-a pàrte da famìggia che, depoî a chéita de Scîo, a l'êa anæta a stâ a Rómma) che són stæti fæti cardinâ ascì[3].

I Lònghi ch'êan restæ a Zêna, da l'inportànsa e da-a richéssa ciù contegnûa, àn segoîo de stràdde diferénti. Gh'é stæto di quélli che, cómme o Zan'Andrîa Giustiniàn Lòngo, són a ògni mòddo intræ inte l'Albérgo Giustiniàn ascì, inte 'n segóndo moménto rispètto a quélli de Scîo[14]. Defæti, co-a rifórma do scistêma di Albèrghi do 1528, vosciûa da l'Andrîa Döia, tùtte e famìgge de lignêua da Repùbrica dovéivan fâ pàrte de un di dózze Albèrghi, co-i Lònghi che se són dónca riunîi co-o ràmmo da famìggia ch'o l'êa za inti Giustinién. 'N'âtra pàrte da famìggia, finîa da-o 1528 co-i Giustinién ascì, a l'êa quélla di Ughétti-Lònghi. O ligàmme de quésti co-a famìggia Lònga "òriginâle" o no l'é do tùtto ciæo, dæto ch'o l'é ciù probàbile che ne vegnìssan da-a dinastîa di Ugoìn-Lònghi, nòbili lonbàrdi che se són pöi difûxi in âtre pàrte da penîzoa ascì, scibén che in quàrche èrbo de famìggia són stæti mìssi insémme[15]. Se peu ancón aregordâ 'n çèrto Pêo Giustiniàn Lòngo, o quæ into 1483 o s'é trasferîo in Sicìlia, cangiàndo o sò cognómme in "Giallongo", ö sæ "za (prìmma) Lòngo", con riferiménto a-a sò òrigine, incomensàndo a famìggia da-o mæximo nómme da nobiltæ siciliànn-a[16].

A despæto da grànde inportànsa da famìggia di Giustiniàn, e do ràmmo di Lònghi ascì, inti ànni de l'ùrtima decadénsa da Repùbrica de Zêna a sò richéssa a l'é manimàn amermâ, za a partî da-o moménto da pèrdia de Scîo ma pi-â ciù pàrte aprêuvo a-a crîxi de règno de Spàgna, o quæ, ch'o l'avéiva di gréndi débiti co-e famìgge zenéixi, o l'à diciaròu in vàrie òcaxoìn a pròpia bancarótta. Pe de ciù i vàrri ràmmi di Giustinién olim Lòngo, pi-â mancànsa de erêdi màscci, se són estìnti tra o XVII e o XVIII sécolo tànto che, za into 1845 a famìggia a l'ê consciderâ cómme finîa da ténpo[2].

Ménbri avoxæ[modìfica | modìfica wikitèsto]

Lòngo[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Ghigèrmo Lòngo: nasciûo ciù ò mêno a l'inìçio do XII sécolo, o l'é stæto nominòu into 1174 cómme cónsole da Compagna Communis[8]. A partî da lê a gh'é abàsta nêuve pe ricostroî l'èrbo de famìggia, a-o mêno pe quéllo ràmmo, dæto ch'o l'é indicòu cómme o poæ de l'Ìngo Lòngo; da-o quæ i ligàmmi de parentêla són conosciûi[17].
  • Îdo Lòngo: da no confónde con l'amiràlio do Federîgo II da-o mæximo nómme, o l'à comandòu into 1211 'na spediçión cóntra a çitæ de Marséggia, co-ina squàddra navâle formâ da quàttro galêe[12][18].
  • Ìngo Lòngo: fìggio do Ghigèrmo, nasciûo ciù ò mêno into 1140, depoî l'òcupaçión pizànn-a da colònia zenéize de Bonifàçio, aprêuvo a l'inèrçia de instituçioìn zenéixi, into 1195 o l'é partîo pe riconquistâla, inandiàndo, insémme a-o Rìcco de Carmandìn e a l'Òtto Pórpo, unn-a squàddra formâ da træ galêe (ciàmæ Ialna, Carmaina e Vinciguerra) e âtre nâve ciù picìnn-e[10]. Gràçie a-o gràn sucèsso de l'inpréiza ascì, o l'é stæto elètto tra i cónsoli do Comùn ségge pe l'ànno 1196[19] che pe-o 1199[20].
  • Nicòlla Lòngo: anbasciatô zenéize da-o nêuvo rè mosulmàn de Maiòrca, aprêuvo a l'ataxentâse do conflìtto co-a Repùbrica de Pîza, o l'à firmòu con quésto, into 1188, 'n pàtto de pâxe da-a duâta de vìnt'ànni, scrîto ségge in latìn che in àrabo[9].

Giustiniàn olim Lòngo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Chi de sótta a gh'é 'na seleçión di ménbri da famìggia Lònga dòppo a creaçión de l'Albèrgo Giustinién; o l'é riportòu ségge o cognómme da famìggia che quéllo de l'Albérgo ma bezêugna aregordâ cómme inta storiografîa de sòlito a ne vêgne dêuviòu sôlo un, de mòddo da evitâ e numerôze omonimîe.

  • Antönio Giustiniàn Lòngo: mòrto into 1412, cavagêo e cónte palatìn, o l'é stæto candidòu a-o duxægo ma o no l'é ariescîo a fâse elêze. O l'é aregordòu da l'Aostìn Giustiniàn p'êse stæto, inti ànni da goæra de Ciòzza, o capitànio de vàrie galêe, ma sorviatùtto pe avéi portòu a Zêna, cómme trofêo, 'na scultûa de 'n lìon de Sàn Màrco, caturâ a-o moménto da préiza de Trièste[21]. O lìon o l'é vixìbile ancón a-a giornâ d'ancheu in sce unn-a de pòrte do Palàsso Marcantönio Giustinién, into sestê do Meu[22].
  • Bertomê Giustiniàn Lòngo: nasciûo a Zêna into 1435; òmmo polìtico, o l'é stæto Cónsole de Càffa (into 1470), governatô da Maónn-a de Scîo (1476 e 1507) e da Còrsega (1501-1502). Pe de ciù, scìnn-a-a sò mòrte into 1520, o l'é stæto incaregòu de numerôze miscioìn diplomàtiche pe cònto da Repùbrica[23]. O l'é aregordòu da l'Aostìn Giustiniàn p'êse stæto, insémme a-o Gêumo Parmâ e a-o Nichiôzo Brìgnoe, un di ciù inportànti ménbri di cìrcoli d'umanìsti zenéixi de l'época, óltre che rìcco mecenâte[24].
  • Benéito Giustiniàn Lòngo: nasciûo a Scîo into 1554, o l'é stæto nominòu cardinâ da-o pàppa Scisto IV a Rómma, dónde o l'êa arivòu insémme a âtri zenéixi scàpæ de l'îzoa into moménto da sò chéita inte moén di tùrchi. O moiâ chi into 1621, depoî avéi mìsso insémme 'na grànde coleçión d'òpere d'àrte, ereditâ da-o ràmmo romàn da famìggia Giustiniànn-a[25].
  • Brìçio Giustiniàn Lòngo: da no confónde co-i âtri "Brìçio" da famìggia (tra i quæ 'n dûxe ascì), o l'êa dîto "o Ghéubbo", da-o nómme da capitània da sò flòtta de galêe. Nasciûo ciù ò mêno into 1457, o l'é stæto pe tànti ànni 'n corsâ e amiràlio a-o servìçio da Repùbrica, pe pöi pasâ sótt'a-o rè de Spàgna, a-o pàppa e a l'inperatô Càrlo V a-o moménto da dediçión de Zêna a-o Loîgi XII de Frànsa, aprêuvo a-a poxiçión di Giustinién, de lóngo pàrte da façión di mascheræ[26][27].
  • Cézare Giustiniàn Lòngo: nasciûo a Zêna into 1550, senatô da Repùbrica e anbasciatô in Spàgna inti ànni da grâve crîxi finançiâia de quéllo régno, con l'inportànte cónpito de tutelâ i creditoî zenéixi da-e diciaraçioìn de bancarótta da corónn-a spagnòlla. Tornòu in Ligùria pe risòlve de questioìn diplomàtiche in sciâ propiêtæ do Marchexâto de Finâ, o l'é mòrto, fòscia a Zêna, depoî o 1617[28].
  • Galiàsso Giustiniàn Lòngo: nasciûo tra o 1460 e o 1470, o l'êa o fìggio do Brìçio "o Ghéubbo" Giustiniàn. Insémme a-i sò fræ Batìsta e Ménego o l'é stæto pe tànti ànni a-o servìçio di rè de Spàgna cómme capitànio de galêe, parteçipàndo a-a batàggia de Càppo d'Órso ascì, inta quæ o l'é stæto inprexonòu. A ògni mòddo, mandòu a Zêna co-i sò fræ, aprêuvo a l'intençión de l'Andrîa Döia de pasâ co-i spagnòlli, o l'é stæto tórna liberòu[29].
  • Lùcco Giustiniàn Lòngo: fìggio do Lusciàndro, o l'é nasciûo a Zêna into 1586. O l'é stæto incaregòu de vàrri ofìççi asæ inportànti, spécce inta colònia da Còrsega, vegnìndo nominòu, a-i 21 de lùggio do 1644, cómme 107° dûxe da Repùbrica de Zêna. A-a fìn do sò mandâto, doî ànni dòppo, (o duxægo o l'êa za diventòu a càrega bienâle) o l'à continoòu a pròpia ativitæ polìtica scìnn-a-o 1651, ànno da sò mòrte[30][14].
  • Lusciàndro Giustiniàn Lòngo: fìggio do Lùcca de Vinçénso, nasciûo into 1554 a Zêna, o l'à travagiòu pe tànti ànni cómme mercànte, pe pöi intrâ inte l'aministraçión do Bànco de Sàn Zòrzo. A-i 6 de arvî do 1611 o l'é stæto nominòu 89° dûxe da Repùbrica de Zêna, restàndo in càrega pe-i doî ànni a vegnî. O l'é mòrto a Zêna into 1631[14].
  • Òràçio Giustiniàn Lòngo: nasciûo a Scîo into 1580, o l'é arivòu a Rómma chìnze ànni dòppo; lêugo dónde o s'é mìsso a-o servìçio do pàppa e da Gêxa. Persónn-a sénplice e ligâ a-e instituçioìn religiôze a-e quæ o l'à fæto pàrte, o l'é stæto nominòu véscovo, e pöi cardinâ ascì, da-o pàppa Inocénço X. Dæta a sò proveniénsa, o l'êa bén bén in gràddo de parlâ in grêgo, motîvo pe-o quæ o l'à fæto pàrte de vàrie comiscioìn con l'òbietîvo d'unî tórna e gêxe catòlica e ortodòssa. O l'é mòrto a Rómma into 1649.
  • Pàride Giustiniàn Lòngo: mercànte da colònia de Scîo, specializòu sorviatùtto into comèrcio de l'àime, o l'é stæto l'ùrtimo governatô crestiàn da çitæ de Fêugge nêuva, vegnìndo caturòu a-a sò chéita inte moén di tùrchi. Tornòu in libertæ, o l'à çercòu, sénsa sucèsso, de ricuperâ a çitæ, pe pöi dedicâse a-o comèrcio de l'àime (do quæ o n'avéiva squæxi o monopòlio)[31].
  • Tomâxo Giustiniàn Lòngo: o l'é stæto un di dózze nòbili che, a-i 14 de novénbre do 1362, se són mìssi insémme inta "Nêuva" Maónn-a de Scîo, pigiàndo o cognómme comùn de "Giustiniàn" ascì. O l'é aregordòu ànche p'êse o comandànte da goarnixón de trexénto òmmi che, into 1495, a l'à batûo 'n'armâ tùrca ch'a l'amiâva d'òcupâ l'îzoa de Scîo[3].
  • Zan'Andrîa Giustiniàn Lòngo: nasciûo a Zêna into 1494, o l'à incomensòu a pròpia cariêra militâre cómme comandànte da sò galêa, a Justiniana, cóntra tùrchi, veneçién e portoghéixi. Insémme a-o Stêva Spìnoa o l'à comandòu a spediçión do 1528 cóntra a çitæ de Sànn-a. In quéllo ànno, co-a rifórma do scistêma di Albèrghi da pàrte de l'Andrîa Döia, o l'é intròu in quéllo di Giustinién, pigiàndo coscì o dóggio cognómme in mòddo diferénte da-o ràmmo da famìggia a Scîo. A-i 4 de zêna do 1539 o l'é diventòu dûxe de Zêna, çitæ inta quæ o moiâ ciù ò mêno into 1554[14].
  • Zâne Giustiniàn Lòngo: un di ménbri ciù avoxæ da famìggia Giustiniànn-a, fìggio do Bertomê de Antönio, o l'é nasciûo a Zêna, fòscia into 1418. O l'é stæto pe tànti ànni a-o servìçio da Repùbrica inte colònie zenéixi do Levànte, ségge cómme governatô che cómme mercànte e capitànio, spécce in quélle da Gazàia. A ògni mòddo a sò fàmma a vêgne pi-â ciù pàrte da-o sò ròllo inportantìscimo into blòcco de Costantinòpoli do 1453. Arivòu inta çitæ, asediâ da-i tùrchi, in agiùtto a l'inperatô Costantìn X, o l'é stæto mìsso a càppo da diféiza de un di pónti ciù crìtichi de sò miâge, poxiçión inta quæ o l'é restòu scìnn-a quànde, sùbito prìmma da chéita da çitæ, o l'é stæto inciagòu a-i 29 de màzzo. A sò galêa a l'é però ariescîa a arivâ a Scîo, dónde o moiâ, fòscia o 1° de agósto, aprêuvo a-e ferîe riportæ inta batàggia[32].

Èrbo de famìggia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Chi de sótta a gh'é 'na raprezentaçión, parçiâle, de l'èrbo da famìggia Lònga, da-o Ghigèrmo scìnn-a-i Giustinién olim Lòngo, andàndo aprêuvo a-a lìnia ch'a l'à dæto i personàggi ciù avoxæ[33].

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. 1,0 1,1 (IT) Giovanni Battista di Crollalanza, Dizionario storico-blasonico delle famiglie nobili e notabili italiane, estinte e fiorenti, vol. 2, Pîza, 1888, p. 101.
  2. 2,0 2,1 (IT) Zâne Çìbbo Récco, Narrazione dell'origine e unione delle 28 famiglie nobili Genovesi [...], Zêna, Faziola, 1845, pp. 49-50.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (IT) Giustiniani di Genova, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 25 zenâ 2022.
  4. (IT) Antonio Longo, Dell'origine e provenienza in Venezia de cittadini originarj, Venéçia, Gasali, 1817, p. 68.
  5. (IT) Michele Giuseppe Canale, Nuova istoria della repubblica di Genova: del suo commercio e della sua letteratura dalle origini all' anno 1797, vol. 1, Firénse, Felice Le Monnier, 1858, p. 427.
  6. (IT) Angelo Scorza, Le famiglie nobili genovesi, Zêna, Fratelli Frilli Editori, 2014, p. 127.
  7. Giustiniàn, 1537, Car. XXXIX ss.
  8. 8,0 8,1 Giustiniàn, 1537, Car. LV
  9. 9,0 9,1 Giustiniàn, 1537, Car. LVIII
  10. 10,0 10,1 Giustiniàn, 1537, Car. LXI
  11. Fugétta, 1575, vol. I, p. 72
  12. 12,0 12,1 Giustiniàn, 1537, Car. LXVIII
  13. Giustiniàn, 1537, Car. CXXVII
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 (IT) Sergio Buonadonna e Mario Mercenaro, Rosso doge. I dogi della Repubblica di Genova dal 1339 al 1797, 2ª ed., Zena, De Ferrari, 2018, ISBN 88-64-05998-9.
  15. (FR) Dynastes Génois de l'Archipel (PDF), in sce giustiniani.info. URL consultòu l'11 frevâ 2022.
  16. (IT) Giovanni Battista di Crollalanza, Giornale araldico, genealogico, diplomatico italiano, Fèrmo, 1875, p. 101.
  17. Gamurrini, 1671, p. 208
  18. Fugétta, 1575, vol. I, p. 73
  19. Giustiniàn, 1537, Car. LXII
  20. Giustiniàn, 1537, Car. LXIII
  21. Giustiniàn, 1537, Car. CXLVIII
  22. (EN) Palàsso Giustinién - Zêna, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 10 frevâ 2022.
  23. (IT) Giustiniani, Bartolomeo, in sce treccani.it. URL consultòu o 10 frevâ 2022.
  24. Giustinién, 1537, Car. CCLXXVIIII
  25. (IT) Benedetto Giustiniani, in sce treccani.it. URL consultòu o 10 frevâ 2022.
  26. (IT) Giustiniani, Brizio, in sce treccani.it. URL consultòu o 10 frevâ 2022.
  27. Giustinién, 1537, Car. CCXLVII-CCXLVIII-CCLII
  28. (IT) Giustiniani, Cesare, in sce treccani.it. URL consultòu o 10 frevâ 2022.
  29. (IT) Giustiniani, Galeazzo, in sce treccani.it. URL consultòu o 10 frevâ 2022.
  30. (IT) Giustiniani, Luca, in sce treccani.it. URL consultòu o 10 frevâ 2022.
  31. (IT) Enrico Basso, Stöia do comèrcio de l'aûme, in sce giustiniani.info. URL consultòu l'11 frevâ 2022.
  32. (IT) Giustiniani, Giovanni, in sce treccani.it. URL consultòu o 25 zenâ 2022.
  33. Gamurrini, 1671, p. 222

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]