Questa pagina a l'è scrita in savuneize

Voæ

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
SV
Questa pagina a l'è scrita in savuneize
Voæ
comun
(IT) Vado Ligure
Voæ – Veduta
Panuramma de Voæ
Localizaçión
StâtoItalia Italia
RegiónCoat of arms of Liguria.svg Liguria
ProvìnsaSann-a
Aministraçión
ScindicoMonica Giuliano (lista civica de centru-mancinn-a Lavoriamo con i vadesi) da-o 26-5-2014 (2º mandòu da-o 27-5-2019)
Dæta de instituçión1861
Teritöio
Coordinæ:44°16′09.03″N 8°26′09.85″E / 44.269175°N 8.436069°E44.269175; 8.436069 (Voæ)Coordinæ: 44°16′09.03″N 8°26′09.85″E / 44.269175°N 8.436069°E44.269175; 8.436069 (Voæ)
Altitùdine12 m s.l.m.
Superfiçie23,79 km²
Abitanti8 316[1] (30-6-2019)
Denscitæ349,56 ab./km²
FraçioìnPortu Voæ, Sant'Ermo, San Genesio, U Segnu, Valle de Voæ
Comûni confinantiBerzezzi, Cuggiæn, Sann-a, Spotorno, Vessi
Âtre informaçioìn
CAP17047
Prefìsso019
Fûzo orâioUTC+1
Còdice ISTAT009064
Cod. cadastrâL528
TargaSV
Cl. sismicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climaticazöna D, 1 463 GG[3]
Nomme abitantiVoæeizi
(it) Vadesi
Sànto patrónSan Zane Battista
Giórno festîvo24 züĝn̂u
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Voæ
Voæ
Voæ – Mappa
Pusisiùn d'u cumüne de Voæ int'a pruvincia de Sann-a.
Scîto instituçionâle

Vuè, o ascì Voæ (Voæ in zeneize, Vado Ligure in italian) u l'è in cumün de 8.282 abitanti int'a pruvincia de Sann-a.

Geugrafia[modìfica | modìfica wikitèsto]

A fuxe d'a sciümèa Segnu

O comüne o se tröa in-scia Rivéa de Ponente, confinante co cappulögu de prûvinça. E due fraçoin de Sant'Ermo e d'U Segnu son a monte do paise, sciü pe a valle percorsa da-u rian Segnu in-scio versante meridionäle da Rocca di Corvi a 792 m.s.l.m. O territóiu comünäle o fa pärte d'a Cumünitae Muntann-a do Zövu.

Storia[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'antîgu paize de Vuè, ciamö in epuca rumäna Vada Sabatia, u se svilüppa int'u II seculu a.C. inturnu a in campu militäre imperiäle, ün d'i primmi d'a culunizzaçiun rumäna in Liguria.

Divegnüu dunque municipium de l'imperu de Rumma e impurtante nódu viariu e mercantile pe' u cunzunzise d'e vie cunsuläri pruvegnenti da Zena, Turtunn-a (Derthona) e da-a cósta punentinn-a. U vegne pói destrütu dai Lungubärdi int'u 641, ma sutta'u duminiu d'i Franchi u riêsce a retiäse sciü e a divegnî pói sede vescuvile da-u VII a u IX seculu.

Vuè fa pói pärte d'i pussediménti feudäli d'i marcheisi Del Carretto e pói d'i marcheisi di Ponzone, passandu pói a-a Repubbrica de Zena. A vegne dunque eretta a Puistaia. I Zeneixi i aumentan u svilüppu cummerciäle d'u portiu, faxendu de Vuè ün di ciü impurtanti centri purtuäli d'a Rivéa.

A segue pói a stória d'a Repubbrica de Zena, intrandu a fä pärte d'a Fransa, d'u Regnu de Sardegna (1815) e d'u Regnu d'Italia (1861).

In t'u XX seculu Vuè a cunusce in svilüppu p'ou ciü indüstriäle. In t'i anni çinquanta e sciuscianta i se inciantan in zóna diversi stabilimenti, scinn'ai anni settanta cun a centräle termuelettrica ex Enel, cun e due ciminaeae de 200 metri ch'i detürpan u paesaggiu d'a zona.

Löghi de 'nteresse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Castélli[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Qarche rüdere d'u castéllu, custruìu in t'u Mediuevu dai Marchèixi Do Carretto, un se pö vedde in t'a fraçiùn d'U Segnu.
  • Forte San Luensu e San Steva: d'u XVI seculu, custruìu da-i zeneizi.
  • Forte San Giacumu: custruìu int'u 1757 insc'ou Cou de Voæ a prutesiùn d'u portu.

Architetüe religiuse[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Gexia paruchiäle. Custruìa in t'u seculu XVIII a l'è inn-a ricustruçiùn in stîle baroccu, l'ünica navä surmuntä a-a cupula. A strûtüa, restaurä doppu a segunda guèra mundiäle, a l'a inn-a facciäta decurä de statue de l'öttuçentu d'u Brilla.
  • Gexia de Sant'Ermo. Custruìa in t'u Mediuevu, a l'a inn-a strûtüa a due naväte.
  • Cappélla de San Benärdu.
  • Cappélla de San Zenexiu, Custruìa in t'u Mediuevu.

Evoluçiùn demugrafica[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censæ[4]

Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Müsei[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Müseu çivicu de Villa Groppallo. U müseu u cögge mateiä de l'imperu rumàn e mediêväle. I reperti rumäni sun staeti rinvegnüi in t'a zóna archeulógica ciamä Vada Sabatia, e inn-a numericamente discreta culleçiùn de muneae rumäne (Queirolo) tra u II e u V seculu a l'è cunservä in t'u müseu.
  • Pinacutéca çivica: a cunserva dipinti de scöa zeneise, lumbärda e spagnolla databili tra u XVI e u XVIII seculu.

Manifestaçiuìn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Feste, fée e sägre[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Festa de San Giuvanni Battista, patrùn de Vuè, a cazze u 24 zügnu. A festa a cuminça u 23 zugnu cun in tradiçiunäle spettaculu de föghi seräli da-i puntili insc'ou mä. U 24 u se fa u mercä insc'ou lungumä e a Prucesciùn, cun u cäru d'u Santu pe'-e vie d'u paize.

Persunalitae lighae a Vuè[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ecunumia[modìfica | modìfica wikitèsto]

A növa ciattafurma de Portiu Vuè

Vuè u l'è in cumüne ciütostu indüstrializô, u óspita paigi stabilimenti indüstriali e ditte. Parçialmente insc'ou sö térritóiu a se tröva inn-a çenträle termuelettrica, primma ENEL e òua Tirreno Power, pensä e realizä a-a fin d'i anni 60 e avviä fra u mazzu 1970 e u dixembre 1971. E sö due äte ciminaeae de 199 metri i sun caratteristiche d'a sc-cianä. Prospera a l'è l'ativitae purtuäle: paigi traghetti ch'i unìscian u cumüne a-a Corsega e a-a Sardegna, atraccan näve merci, porta-container e survatüttu paigie pétrulaeae, faxendu d'u portiu de Vuè u primmu portiu italiàn cun Trieste pe' u petroliu e i sö derivae. In Vuè u pärte ascì in impurtante öiudóttu pe' spedì i cumbustibili in t'a zóna de Milàn e in Germagna.

A tradiçiun indüstriäle de 'stu cumüne a l'a raeixe in t'i anni d'u boom ecunómicu, quande Vuè a l'a visciüu inn-a fórte crescita ecunómica divegnindu pói pe' lungu tempu u paize a ciü äta cuncentraçiun indüstriäle d'Európa, ch'a se cuntrapugnìva a-a vexinn-a e ciü gróssa Sann-a che in t'u maeximu periudu a l'aea cunsciderä ünanimemente a piccola Manchester pe' via d'a sö fórte indüstria, tra e ciü flóride d'Európa. In Vuè u se trûväva ascì in stabilimentu d'a FIAT pe' a custruçiùn de pigniuin e pärti meccaniche in genere (1200 dipendenti). U l'a serô in t'u 1984 cun u ricullucamentu de 600 lavuratûri in 3 növe ditte piccinn-e. Inchö u cumüne de Vuè u l'è pärte fundamentäle d'a mägra ecunumia savuneize. U sö portiu u l'è amministrou da l'auturitae purtuäle de Sann-a.

A l'è in prugettu a realizaçiùn de inn-a enurme ciattafurma cuntainer ch'a cangià cumpletamente a zona de Portiu-Vuè, e a fuxe d'u turente Segnu.

Traspórti e vie de cumunicaçiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Stradde e autustradde[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vuè a se tröva insc'a-a Stradda Pruvinciäle 1 Aurelia (da sempre Stradda Statäle n° 1). A se pö razzunze ascì da l'autustradda A10 sciurtindu au vexin casellu de Sann-a.

Lignie fêruviarie[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vuè a dövia a staçiùn insc'ou térritóiu d'u cumüne de Cuggiæn denuminä Quiliano-Vado, insc'a-a lignia fêruviaria Zena-Vintimìggia, insc'ou traetu lucäle cumpreisu intra Sann-a e Imperia.

Amministraçiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Scindico: Monica Giuliano (Lìsta cìvica "Lavoriamo con i vadesi") da-o 27/05/2014 (2° mandâto)
Çentralìn do comùn: 019 8863501
Email do comùn: info@comune.vado-ligure.sv.it

Stöia de l'amministrasiùn cumünale[modìfica | modìfica wikitèsto]

U palassiu d'u Cumüne
Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
12 agustu 1985 23 lüggiu 1990 Pierino Ricino Partio Comunista Italian Scìndicu
23 lüggiu 1990 24 arvì 1995 Roberto Peluffo Partio Comunista Italian Scìndicu
24 arvì 1995 14 züĝn̂u 1999 Roberto Peluffo Partio Democràtico da Scinìstra Scìndicu
14 züĝn̂u 1999 14 züĝn̂u 2004 Roberto Peluffo Democràtici de Scinìstra Scìndicu
14 züĝn̂u 2004 8 züĝn̂u 2009 Carlo Giacobbe Lìsta cìvica Scìndicu
8 züĝn̂u 2009 27 mazzo 2014 Attilio Caviglia Lìsta cìvica "Con Caviglia Vado Viva" Scìndicu
27 mazzo 2014 26 mazzo 2019 Monica Giuliano Lìsta cìvica "Lavoriamo con i vadesi" Scìndicu
27 mazzo 2019 in carega Monica Giuliano Lìsta cìvica "Lavoriamo con i vadesi" Scìndicu

Binelaggi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Voæ a l'è gemellä cun:

Spor[modìfica | modìfica wikitèsto]

Futbàll[modìfica | modìfica wikitèsto]

O F.C. Vado 1913 o l'a guagnö a primma Coppa Italia de ballon, int'o 1922.

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Dato Istat - Popolasiùn residente a-u 30 züĝn̂u 2019.
  2. Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  4. Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL consultòu o 28-12-2012.

Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæVIAF (EN132512705 · GND (DE4434809-5 · WorldCat Identities (EN132512705