Questa pagina a l'è scrita in savuneize

Voæ

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
SV
Questa pagina a l'è scrita in savuneize
Vuè
comun
(IT) Vado Ligure
Vuè – Veduta
Panuramma de Vuè
Localizaçión
StâtoItalia Italia
RegiónCoat of arms of Liguria.svg Liguria
ProvìnsaSann-a
Aministraçión
ScindicoMonica Giuliano (lista civica de centru-mancinn-a Lavoriamo con i vadesi) da-o 26-5-2014 (2º mandòu da-o 27-5-2019)
Dæta de instituçión1861
Teritöio
Coordinæ:44°16′09.03″N 8°26′09.85″E / 44.269175°N 8.436069°E44.269175; 8.436069 (Vuè)Coordinæ: 44°16′09.03″N 8°26′09.85″E / 44.269175°N 8.436069°E44.269175; 8.436069 (Vuè)
Altitùdine12 m s.l.m.
Superfiçie23,79 km²
Abitanti8 316[1] (30-6-2019)
Denscitæ349,56 ab./km²
FraçioìnPortu Vuè, Sant'Ermo, San Genesio, U Segnu, Valle de Vuè
Comûni confinantiBerzezzi, Cuggiæn, Sann-a, Spotorno, Vessi
Âtre informaçioìn
CAP17047
Prefìsso019
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice ISTAT009064
Cod. cadastrâL528
TargaSV
Cl. sismicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climaticazöna D, 1 463 GG[3]
Nomme abitantiVueizi
(it) Vadesi
Sànto patrónSan Giuvanni Battista
Giórno festîvo24 züĝn̂u
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Vuè
Vuè
Vuè – Mappa
Pusiçiùn d'u cumüne de Vuè int'a pruvincia de Sann-a.
Scîto instituçionâle

Vuè, o ascì Voæ (Voæ in zeneize, Vado Ligure in italian) u l'è ün comüne de 8.282 abitanti int'a pruvincia de Sann-a.

Geugrafia[modìfica | modìfica wikitèsto]

A fuxe d'a sciümèa Segnu

U comüne u se truva int'a Rivéa de Punente, confinante cu'u cappulögu d'a sö pruvincia. E duì fraçiuìn de Sant'Ermo e d'U Segnu sun a munte d'u paize, sciü p'â valle percursa da-u rian Segnu insc'ou versante meridionäle da Rucca di Crôi a 792 m.s.l.m. U territóiu comünäle u fa pärte d'a Cumünitæ Muntann-a d'u Zövu.

Stoja[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'antîgu paize de Vuè, ciamóu in épuca rumäna Vada Sabatia, u se svilüppa int'u II seculu a.C. inturnu a ün canpu militäre imperiäle, ün d'i primmi d'a culunizzaçiùn rumäna in Liguria.

Divegnüu dunca municipium de l'inperu de Rumma e inpurtante nódu viariu e mercantile p'ou cunzunzise d'e vie cunsuläri pruvegnenti da Zena, Turtunn-a (Derthona) e da-a cósta punentinn-a. U vegne poi destrütu da-i Lungubärdi int'u 641, ma sutt'a-u duminiu d'i Franchi u riêsce a retiäse sciü e a divegnî poi sede vescuvile da-u VII a-u IX seculu.

Vuè fa poi pärte d'i pussediménti feudäli d'i marcheisi Del Carretto e poi d'i marcheisi di Ponzone, passandu poi a-a Repubbrica de Zena. A vegne dunca eretta a Puistaia. I Zeneizi i aumentan u svilüppu cummerciäle d'u portu, faxendu de Vuè ün di ciü impurtanti centri purtuäli d'a Rivéa.

A segue poi a stoja d'a Repubbrica de Zena, intrandu a fä pärte d'a Fransa, d'u Regnu de Sardegna (1815) e d'u Regnu d'Italia (1861).

Int'u XX seculu Vuè a cunusce ün svilüppu p'ou ciü indüstriäle. Int'i anni çinquanta e sciuscianta i se inciantan in zóna diversi stabilimenti, scinn'ai anni settanta cu'a centräle termuelettrica ex Enel, cu'e sö due çiminee de 200 metri chi l'éan u scinbulu du paize.

Löghi de 'nteresse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Castélli[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Quärche ruvinn-a d'u castellu, custruìu int'u Mediuevu da-i marchèizi D'u Carretto, ch'a se pö vedde int'a fraçiùn d'U Segnu.
  • Forte San Luensu e San Steva: d'u XVI seculu, custruìu da-i zeneizi.
  • Forte San Giacumu: custruìu int'u 1757 insc'ou Cou de Vuè a pruteçiùn d'u portu.
  • Bastiùn de San Giuvanni

Architetüe religiuse[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Gexa paruchiäle de San Giuvanni Battista: custruìa int'u seculu XVIII a l'è na ricustruçiùn in stîle baroccu de na gexa ciü antiga, cun l'ünica navä surmuntä da-a cupula. A strûtüa, restaurä doppu a segunda guêra mundiäle, a l'a na facciäta decurä cun de stattue de l'öttuçentu d'u Brilla.
  • Gexa de Nostra Scignùa da Neive: int'a zöna de Bossarìn.
  • Capella de San Feipu Neigri: d'u 1732, a Bossarìn.
  • Gexa paruchiäle de Nostra Scignùa d'a Vixitaçiùn: d'u 1952, a se truva int'a fraçiùn de Portu Vuè.
  • Gexa paruchiäle de San Mauriçiu: int'a fraçiùn d'U Segnu.
  • Âtóiu de Santa Margaita: vixìn a-a gexa de San Mauriçiu.
  • Capella de San Benärdu: a-u Segnu
  • Gexa de San Zenexiu: custruìa int'u Mediuevu ne l'omonima localitæ.
  • Gexa paruchiäle de Sant'Ermo: custruìa int'u Mediuevu da-i mùneghi de l'Îzua de Berzezzi, a l'a na strûtüa a duì naväte.
  • Gexa paruchiäle de Nostra Scignùa Reginn-a d'a Päxe: a se truva int'a fraçiùn de Valle de Vuè.
  • Capella de Nostra Scignùa d'u Carmu.
  • Capella di Santi Giacumu e Feipu.

Architetüe civili[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Punte de Pria, d'u 1434.
  • Furnäxe da câçìnn-a de Sant'Ermo
  • Rèsti da villa de l'inperatù rumàn Pertinace

Abitanti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Evuluçiùn demugrafica[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censæ[4]

Minuranse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]

Segundu l'ISTAT, a-i 31 dixenbre 2017, a Vuè ghe sun 563 rexidenti furèsti.

Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Müsei[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Müseu çivicu de Villa Groppallo: u müseu u cögge mateiä de l'inperu rumàn e mediêväle. I reperti rumäni sun steti rinvegnüi int'a zöna archeulógica ciamä Vada Sabatia, e na numericamente discreta culeçiùn de muneæ rumäne (Queirolo) tra u II e u V seculu a l'è cunservä int'u müseu.
  • Pinacutéca çivica: a cunserva de pitüe de scöa zeneize, lunbärda e spagnolla realizæ tra u XVI e u XVIII seculu.

Dialettu[modìfica | modìfica wikitèsto]

Persunalitæ lighæ a Vuè[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'inperatù rumàn Pertinace

Manifestaçiuìn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Fèste e fêe[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Fèsta de San Giuvanni Battista, patrùn de Vuè, a cazze u 24 züĝn̂u. A fèsta a l'incumensa u 23 züĝn̂u cun ün tradiçiunäle spettaculu de föghi seräli da-i puntili insc'ou mä. U 24 u se fa u mercóu insc'ou lungumä e a Prucesciùn, cu'u cäru d'u Santu p'ê vie d'u paize.

Ecunumia[modìfica | modìfica wikitèsto]

U prugèttu d'a növa ciattafurma de Portu Vuè

Vuè u l'è ün cumüne ciütostu indüstrializóu, u óspita paigi stabilimenti indüstriali e ditte. Parçialmente insc'ou sö térritóiu a se truva na çenträle termuelettrica, primma ENEL e òua Tirreno Power, pensä e realizä a-a fin d'i anni '60 e inandiä tra u mazzu 1970 e u dixembre 1971. E sö duì äte çiminee de 199 metri i sun caratteristiche d'a sc-cianä. Prospera a l'è l'ativitæ purtuäle: paigi traghetti ch'i unìscian u cumüne a-a Corsega e a-a Sardegna, atraccan näve merci, porta-container e survatüttu paigie pétrulaeæ, faxendu d'u portu de Vuè u primmu portu italiàn cun Trieste p'ou petroliu e i sö derivæ. In Vuè u pärte ascì in impurtante öiudóttu pe spedì i cumbustibili int'a zöna de Milàn e in Germagna.

A tradiçiùn indüstriäle de 'stu cumüne chi a l'a reixe int'i anni d'u boom ecunómicu, quande Vuè u l'a visciüu na forte crescita ecunómica divegnindu poi pe lungu tenpu u paize a ciü äta cuncentraçiùn indüstriäle d'Európa, ch'a se cuntrapugnìva a-a vexinn-a e ciü gróssa Sann-a che int'u mêximu periudu a l'éa cunsciderä ünanimemente a piccola Manchester pe via d'a sö forte indüstria, tra e ciü flóride d'Európa. In Vuè u se trûväva ascì in stabilimentu d'a FIAT p'â custruçiùn de pigniuin e pärti meccaniche in genere (1200 dipendenti). U l'a serô int'u 1984 cu'u ricullucamentu de 600 lavuratûri in 3 növe ditte piccinn-e. Inchö u cumüne de Vuè u l'è pärte fundamentäle d'a mägra ecunumia savuneize. U sö portu u l'è amministrou da l'auturitæ portuäle de Sann-a.

A l'éa in prugettu a realizaçiùn de na enurme ciattafurma cuntainer ch'a cangià cumpletamente a zona de Portu-Vuè, e a fuxe d'u turente Segnu, ch'a l'è steta da pocu finìa, cu'a sö inauguraçiùn a-i 12 de dixembre 2019[5].

Traspórti e vie de cumunicaçiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Stradde e autustradde[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vuè a se truva insc'ä Stradda Pruvinciäle 1 Aurelia (de lungu Stradda Statäle n° 1). A se pö razzunze ascì da l'autustradda A10 sciurtindu a-u vixìn casellu de Sann-a.

Lignie fêruviarie[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vuè a dövia a staçiùn insc'ou térritóiu d'u cumüne de Cuggiæn denuminä Quiliano-Vado, insc'ä lignia fêruviaria Zena-Vintimìggia, in particulä int'u trætu lucäle cunpreisu tra Sann-a e Imperia.

Amministraçiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Scindico: Monica Giuliano (Lìsta cìvica "Lavoriamo con i vadesi") da-o 27/05/2014 (2° mandâto)
Çentralìn do comùn: 019 8863501
Email do comùn: info@comune.vado-ligure.sv.it

Stöia de l'amministrasiùn cumünale[modìfica | modìfica wikitèsto]

U palassiu d'u Cumüne
Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
12 agustu 1985 23 lüggiu 1990 Pierino Ricino Partio Comunista Italian Scìndicu
23 lüggiu 1990 24 arvì 1995 Roberto Peluffo Partio Comunista Italian Scìndicu
24 arvì 1995 14 züĝn̂u 1999 Roberto Peluffo Partio Democràtico da Scinìstra Scìndicu
14 züĝn̂u 1999 14 züĝn̂u 2004 Roberto Peluffo Democràtici de Scinìstra Scìndicu
14 züĝn̂u 2004 8 züĝn̂u 2009 Carlo Giacobbe Lìsta cìvica Scìndicu
8 züĝn̂u 2009 27 mazzo 2014 Attilio Caviglia Lìsta cìvica "Con Caviglia Vado Viva" Scìndicu
27 mazzo 2014 26 mazzo 2019 Monica Giuliano Lìsta cìvica "Lavoriamo con i vadesi" Scìndicu
27 mazzo 2019 in carega Monica Giuliano Lìsta cìvica "Lavoriamo con i vadesi" Scìndicu

Binelaggi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vuè a l'è gemellä cun:

Spor[modìfica | modìfica wikitèsto]

Futbàll[modìfica | modìfica wikitèsto]

A Vué a gh'è a squaddra d'u F.C. Vado 1913, ch'a l'a guagnóu a primma Coppa Italia de balùn, int'u 1922.

Notte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Dato Istat - Popolasiùn residente a-u 30 züĝn̂u 2019.
  2. Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  4. Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL consultòu o 28-12-2012.
  5. (IT) Arianna Codato, Vado Ligure, inaugurata la piattaforma Maersk, in sce ilsecoloxix.it, 12 dexénbre 2019. URL consultòu o 4 agòsto 2021.

Bibliugrafìa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ätri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæVIAF (EN132512705 · GND (DE4434809-5 · WorldCat Identities (EN132512705