Questa pagina a l'è scrita in savuneize

Boinsan

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
SV
Questa pagina a l'è scrita in savuneize


Boinsan (int'u sö dialétto Buinzan[1], ascì Boissan) u l'è 'n cumüne int'a Provinsa de Sann-a, ch'u gh'à 2.495 abitanti.

Boinsan
comun
Boinsan – Veduta
Panoràmma d'u cumüne de Buinzan, vistu da u Burghettu.
Localizaçión
StatoItalia Italia
RegiónLiguria
ProvìnsaSann-a
Aministraçión
ScindicoRita Olivari (lìsta cìvica "Boissano viva") da-o 29-03-2007 (3º mandòu da-o 12-6-2017)
Dæta de instituçión1946
Teritöio
Coordinæ:44°08′03.94″N 8°13′16.61″E / 44.134428°N 8.221281°E44.134428; 8.221281 (Boinsan)Coordinæ: 44°08′03.94″N 8°13′16.61″E / 44.134428°N 8.221281°E44.134428; 8.221281 (Boinsan)
Altitùdine121 m s.l.m.
Superfiçie8,35 km²
Abitanti2 495 (30-6-2019)
Denscitæ298,8 ab./km²
Comûni confinantiA Prïa, Berdënei, O Borghetto (San Spirto), Leua, Toiàn
Âtre informaçioìn
CAP17054
Prefìsso0182
Fûzo orâioUTC+1
Còdice ISTAT009011
Cod. cadastrâA931
TargaSV
Cl. sismicazöna 3A (sismicitæ bàssa)
Cl. climaticazöna D, 1 653 GG[2]
Nomme abitanti(ze) Boinsaneixi,
(sv) Buinzaneizi
Santo patronsanta Maia Maddalena
Giorno festïo22 lùggio
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Boinsan
Boinsan
Boinsan – Mappa
Poxiçión do comun de Boinsan int'a Provinsa de Sann-a.
Scîto instituçionâle

Geògrafia

Buinzan l'è scituòu sutta a-o Munte Ravinet (ätu 1061 m) in 'na terassa naturâle sciü u Mä Lìgure. U teritöio cumünale l'è atraversóu da tréi rian ciü inportànti e ätri ciü picìn: a levante se truva u Riàn Casazza, a-u confìn cun Lêua, a-u çentru d'u paize se truva u Riàn Grande e a ponente gh'è u Riàn Taramburle, aflüente d'a sciümèa Varatella[3].

Stöia

Quaddru de Hippolyte Bellangé intitolòu A batàggia de Lêua.

U numme Buinzan vegne foŝĉia da-a furma ciü antiga Bovissan, da-u Latin Boves Sani, oscìa "unde i boï sun san". Defèti durante l'Ätu Medioêvo, quande u paize ancùn nu gh'ea e 'ste tère l'éan d'u santuàriu de Sàn Pê in Varatella, sun stete costruìe e primme càe da zöna da di pastù. Divèrse de 'ste rescidense sun ancun vixìbili tra i bricchi insce u paize, cumme a Ca di Scöy, a Ca Fossae o U Casin.

Stöicamente 'ste tère l'éan parte d'u féodo de Toiàn, controlòu da-a çitè d'Arbenga, finché int'u 1386 u Pappa Urbano VI u l'a asegnòu a-a Repùbblica de Zena.

Durante tütta l'Etæ de Mëzo i buinzaneizi han çercóu de diventä indipendénti da-u cumüne de Toiàn finché, u 11 nuvenbre 1592, a Gexa de santa Maia Maddalena divegne 'na paròcchia cun decrétto d'u vescu d'Arbenga. U 5 dexembre 1600 vegnìva aprovòu i "Capitoli", oscìa i növi statûti cumünali, e u 30 zenä 1602 a-u cadàstro Buinzan vegne separóu da u regìstro de Toiàn.

Int'u 1795 chì e int'i cumüni vixìn avegne a batàggia de Lêua, parte d'e guêre napolioniche, unde i franceisi se sun scuntræ cun i austrìachi e i piemonteizi[3][4].

Int'u 1929[5] u cumüne de Buinzan vegne tacóu cun quellu de Toiàn e sôlo int'u 1946 l'a ricatóu a sö indipendénsa[6].

Abitanti

U cumüne de Buinzan l'è stöicamente divizu in 12 cuntrë, ch'e han pigióu u numme da-e famiggie ch'e l'han costruìe: Baroni, Berruti, Bonfanti, Bosseri, Cavi, Gandarini, Gandolfi, Molle (Cà d'u Mogli), Piazza, Polla (Cà d'u Pogli), Pozzo e Sottani. Gh'é ascì 8 cuntrë de ciü növa costruçion: Buragi, Colle, Fornaci, Ginestre, Losano, Marici, Morteo e Rive.

Buinzan confin-a cun Berdënei a nòrd, cun A Prïa e Leua a levante, cun O Borghetto a mezogiórno e cun Toiàn a ponente.

Evulusiùn demugràfica

Abitanti censæ[7]

Minorànse furèste

Segundu u ISTAT, a-u 1 zenâ 2020, a Buinzan ghe sun 108 rexidenti furèsti.

Löghi de'nteresse

A cappèlla de San Pedrìn.

Architetüe religiuse

  • Ötöio de San Paolu: a ciü antiga costruçion d'u cumüne, ancö 'na ruvinn-a. Asemme a-a cappélla de San Pedrin e quella de Sàn Pê in Varatella sun stete costruìe insc'a vêgia via d'u sä pe Berdënei, primma che vegnisse realizóu quella int'a valle d'a sciümèa Varatella.
  • Cappélla de Sàn Pê in Varatella: antigo santuàriu, se truva in çimma a-o Munte Varatella (ätu 890 m).
  • Cappélla de San Pedrìn: picìnn-a gexa insc'ou senté p'ou Munte Varatella.
  • Gexa de santa Maia Maddalena: a paròcchia de Buinzan, vixìn a-u muniçipio.
Palassiu Durante, sêde d'u muniçipio.
  • Ötöio de Sàn Pê in vìncoli: ötöio d'a paròcchia d'u paize.
  • Cappélla de Nostra Scignùa d'e Ghìe: se truva int'a cunträ Pozzo.

Architetüe civîli

  • Palassiu Durante: d'ancö palassiu cumünale.
  • E caselle: cumme e caselle int'a pruvincia de Impeia éan d'e picìnn-e rescidense di pastù, döviæ cumme recuviu pe-e bestie.

Natüa

Parte d'u teritöio cumünale l'è òcupóu da d'i scîti de'nteresse comunitâio (SIC) d'u Munte Carmo - Munte Settepani e d'u Munte Ravinet - Rocca Barbena, creæ da-u prugèttu Natüa 2000 pe prutezze divèrse spêce truvóu sôlo in 'sta zöna, cumme Campanula sabatia (Campanula de Sann-a) o Gentiana ligustica (Genziana lìgure), utre che de spêce de ouxelli cumme l'àquila reäle[8][9].

Economia

A principäle attivitae ecunomica l'è l'agricurtüa, sorviatùtto a coltivaçión d'i ouvivi p'â produçión de l'öju vèrzelìn d'ouviva.

Coltüa

Paolo Canavese (Toiàn, 28 agustu 1914 - Buinzan, 3 mazzu 1993) l'è conscideròu u poeta ciü inportànte de Buinzan, a-u quäle le u a dedicòu de puexìe int'a lengua italiànn-a. Andrea Lertora, amigu d'u Canavese, pe cóntra scrivea int'u dialettu ligure e a Buinzan le u a dedicòu 'sta puexìa[3]:

Cartèllo stradale in due lengoe ch'u dà u benvegnûo a Buinzan.

«Bella Buissan che ae fäde du gran munte,
ti resti au ventu freidu redessa
e quande vegne a Stæ, cumme tramunte
china l'aia de 'n Pëgia rinfrescà;

Te miu da u mæ barcun, ti sei 'na funte
di mæ ricordi, di belli tempi là,
quand'aimu e gambe ch'ean sempre prunte
pe caminà cum'anche pe pedalà.

Andäimu, gh'ea Edmondo e Giuanin
e paimu cräve leste pe' i senté
In Pëgia, e pe' San Peo, da San Pein.

L'ea bello, se sentivimu in ti pe'
e aë, e nu' sentivime u giamin,
N'impurtavä fa u viäiu de "Tedè"!

Stasseia, te retreuvu d'impruvvisu
e me se mette forte a batte u cheu
cumm'aise retrüvou u paradisu
Di belli seugni de quand'eu figgieu,

Poi, vedde che l'amû l'è cundivisu
da tanta gente che ben a te veu
E se a nu'u dixe propriu pe l'incisu
au mustra cu u travaggiu e cumm'a peu.

Rengraziu chi m'ha effertu l'occaxium,
de declamäte versci dedichæ,
Pe' tant'anni pensæ cun devusciun!

Quest'aia che dai munti prufumæ
a se respiä cun gran suddisfaciun,
a l'è a to aïa a da' Felicitæ!
»

(Andrea Lertora, A Buissan)

Persunalitè lighè a Buinzan

Manifestaçioin

  • Corpus domini: prucessciùn pe-a omónima fèsta, a partensa l'è a paròcchia de santa Maia Maddalena e l'arivu l'è a Cappélla de Nostra Scignùa d'e Ghìe.

Traspórti e vie de cumunicaçiùn

Buinzan l'è atraversóu da-a stradda pruvinciale 25, ch'a ou cullega cun Toiàn, a ponente, e cun Lêua, a levante.

Amministrasiùn

Scindico: Rita Olivari (Lìsta cìvica) da-o 12/06/2017 (3° mandâto)
Çentralìn do comùn: 0182 98010
Email do comùn: protocollo@pec.comune.boissano.sv.it

Stöia de l'amministrasiùn cumünale

Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
28 mazzo 1985 30 mazzo 1990 Franco Berruti Democraçîa Cristiann-a Scindico
30 mazzo 1990 24 arvì 1995 Franco Berruti Democraçîa Cristiann-a Scindico
24 arvì 1995 10 otubre 1997 Nicolò Polla Lìsta cìvica de céntro Scindico [10]
10 ottobre 1997 24 mazzo 1998 Rinaldo Bollorino Vîcescindico [11]
25 mazzo 1998 28 mazzo 2002 Nicolò Polla Lìsta cìvica Scindico
28 mazzo 2002 29 mazzo 2007 Francesco Cenere Lìsta cìvica Scindico
29 mazzo 2007 7 mazzo 2012 Rita Olivari Lìsta cìvica "Boissano viva" Scindico
7 mazzo 2012 12 mazzo 2017 Rita Olivari Lìsta cìvica "Boissano viva" Scindico
12 züĝn̂u 2017 in carega Rita Olivari Lìsta cìvica "Boissano viva" Scindico

Nòtte

  1. Giuliano Gasca Queirazza int'u sö libbru Dizionario di toponomastica: storia e significato dei nomi geografici italiani, scrive u numme Buintsàn, furma ciü antiga de Buinzan, d'ancö quella ciü cumüne.
  2. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  3. 3,0 3,1 3,2 Francesco Gallea e Eugenio Lertora, Boissano. Le colline ed i suoi borghi
  4. (IT) Stöia de Buinzan insc'ou scîtu d'u cumüne.
  5. (IT) Rêgio decrétto d'u 21 märsu 1929 n. 570 insc'ou scîtu www.normattiva.it
  6. (IT) Decrétto legislatîvo d'u 11 nuvenbre 1946, n. 449 insc'ou scîtu www.normattiva.it
  7. Statistiche I.Stat - ISTAT;  URL consultato in data 28-12-2012.
  8. (IT) SIC Munte Carmo - Munte Settepani insc'ou scîtu de Natüa 2000
  9. (IT) SIC Munte Ravinet - Rocca Barbena insc'ou scîtu de Natüa 2000
  10. Dimìsso da-a carega
  11. Subentra con Decreto del Presidente della Repubblica del 7 gennaio 1998 e pubblicato sulla Gazzetta Ufficiale n. 21 del 27 gennaio 1998

Bibliografîa

Atri progètti

Contròllo de outoritæVIAF (EN240522767 · WorldCat Identities (EN240522767