Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganéize

Castrevegliu

Da Wikipedia
(Rendirissou da Castrevëgio)
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
AR
Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese, inta varietài lucâle
Castrevegliu
cumüna
Castrevegliu – Stemma
Castrevegliu – Veduta
Panu(r)àmma de Castrevégliu
Localizaçión
StâtoItalia Italia
RegiónCoat of arms of Liguria.svg Liguria
ProvìnsaSann-a
Aministraçión
ScindicoMarino Milani (Lega Nord) da-o 26-5-2014 (2º mandòu da-o 27-5-2019)
Dæta de instituçión1861
Teritöio
Coordinæ:44°07′49.73″N 8°06′55.85″E / 44.130481°N 8.115514°E44.130481; 8.115514 (Castrevegliu)Coordinæ: 44°07′49.73″N 8°06′55.85″E / 44.130481°N 8.115514°E44.130481; 8.115514 (Castrevegliu)
Altitùdine420 m s.l.m.
Superfiçie16,14 km²
Abitanti141[1] (31-5-2020)
Denscitæ8,74 ab./km²
FraçioìnVeserxe
Comûni confinantiBarestin, Bardenèi, Èrli, Garesce (CN), Tui(r)àn, Sücca(r)êllu
Âtre informaçioìn
CAP17034
Prefìsso0182
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice ISTAT009021
Cod. cadastrâC276
TargaSV
Cl. sismicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climaticazöna E, 2 324 GG[3]
Nomme abitanticastreveglìn (ascì castreveggìn o castreveijin)
Sànto patrónSanta Ma(r)ia 'Sunta
Giórno festîvo15 aùstu
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Castrevegliu
Castrevegliu
Castrevegliu – Mappa
Pusisiun da cumüna de Castrevegliu inta pruvinsa de Savuna
Scîto instituçionâle

Castrevegliu (dìcciu ascì Castervëgio, intu dialettu d'Arbenga Castrevéggiu, Castrevéiju inta variante d'Èrli, Casterveiu inti dialetti da valà du Pennavaire, Cašteveiu ed Róca Barbena in garescìn, Castelveju in urmeàscu[4], Castelvecchio di Rocca Barbena in italian) a l'è ina cumüna da Ligüia cun 'na pupulasiun de 169 abitanti (dàtti agiurnài au 2011), c'a se tröva in Pruvinsa de Savuna.

Geugrafîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

U l'è scituàu in t'a Pruvinsa de Savuna e u fa parte da valà du Neva, in t'e l'entrutêra d'Arbenga. U l'è survastàu da-a Rocca Barbena e u se tröva ascì vixin a a Còlla du Scravaiùn dunde se pö ancù vegghe a ca' cantuniêra. Castrevegliu u fa ascì parte di burghi ciü belli d'Italia.

Frasiui[modìfica | modìfica wikitèsto]

U g'ha poi trei frasiui: Vesérxe, Cascina d'Aiu (ciamà ascì Cascina d'Aggiu o d'Aiju, semplicemente "Agliu" lucalmènte) e u Gi(r)u de Löa, cun ste chi u teritôiu cumünâle u cröve 16,14 km2.

Stoia[modìfica | modìfica wikitèsto]

E urigini du primmu insediamèntu sun datae au I seculu cumme i ne dìxan i ritruvamènti inta frasiun da Cascina d'Agliu dunde se tröva ina necropoli rumâna. U burgu u l'è poi diventau feudu di Clavesana, ch'i l'han fundau e sviluppau u paîze dau XII seculu.

A partì dau XIV seculu[5] u cumènsa a pèrde impurtansa, pé a fundasiun, li vixin, du feudu de Sücca(r)éllu, ch'u divènta u növu séntru du marchesau e u sciôrbe ascì i pusedimènti de stu burgu li. Con u matrimôniu fra Enrico Del Carretto e Caterina Clavesana, figlia du marchese de Sücca(r)êllu, a rexidènsa di Del Carretto a divegne Castrevegliu.

Fra l'ànnu 1623 e u 1624[5] vegne cattàu da i Savoia che u pòrtan sutta au sò ducàu, fin au 1672 [5] quande, doppu in asédiu duraüu e truppe da Repübbrica de Zena e rîvan in t'a Valà du Neva, inglubandu cuscì quést'ürtima in ti territô(r)i pusedüi.

'Sti evénti i sun seguî fra l'âtru da 'n periudu dunde Sücca(r)ellu e Castrevegliu i cundivìddan a stéssa stôia; impurtànte ascì nu scurdâ (fra i vàri evènti) che intu 1746 gh'éa stàu in asediu di austru-piemuntexi, ligàu a a guèra de sucesiùn austriaca, chi i sercavan de sulevâ a pupulasiun du burgu cuntru a duminasiùn zeneze. Tòstu sinquant'agni doppu, in t'u nuvèmbre de l'ànnu 1795[5], püe u teritô(r)iu castreveglin u vegne interessàu da i fàtti de guèra fra a Fransa e Regnu de Sardegna (a l'epuca alléau cun l'Austria), dü(r)ante a Battaglia de Löa.

Cu'a duminasiùn fransese u teritô(r)iu du burgu u éntra a fà pàrte da u 2 dixembre 1797 in tu "Dipartimentu du Letimbru", cun capitâle Savùna a l'intèrnu da a Repübbrica Ligü(r)e, e da l'ànnu sucescìvu u vâ a fâ parte du III Cantun cu'a séde a Sücca(r)ellu; da u 1804 u 'sciòrbe ascì u municipiu de Vesérxe, istitüîu presedentemènte, intu 1797. Zà inglubàu diretamènte in t'u Primmu Impéu Fransese da u 1815 u pâssa sutta a pruvinsa d'Arbenga du Regnu de Sardegna, e da u 1861 u vâ a fâ parte de l'Italia ünia. Da l'8 avrì du 1863 u pîglia u nùmme atuâle, cun u suffissu "di Rocca Barbena", pé distìnguelu da e âtre cumüne cun u numme pa(r)éggiu.[6]

Fra u 1973 e u 2008 u l'ha fau parte da Comunitài muntàna Ingauna e, fin au 2011 de quella du Punente Savuneze.

Abitânti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Evulusiùn demugrâfica[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censìi[7]

Minu(r)ânse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]

Dându améntu a l' ISTAT, a-i de 31 dixembre du 2014, a Castrevegliu ghe sun 10 rexidenti furèsti.

Pôsti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Castélli[modìfica | modìfica wikitèsto]

• Castellu da famiglia Clavesana, u l'è u castellu c'u dòmina u bùrgu, fàu custruî dai Clavesana atùrnu ai XI seculu, poi passàu in màn ai Del Carretto. Au mumentu u nu u l'è vixitãbile, ma u gh'è in senté, dìtu du "Castagnéu", c'u permette de ammi(r)â u panuàmma du paîze passàndu atùrnu au castéllu. Dau 1997 u l'è de prupietài da famiglia di del Conte, chi i se premü(r)an de restauràlu. L'edifissiu u l'è fra l'âtru culegàu a a lezenda du Bastiàn cuntrâ(r)iu.[8]

Architetüe religiûze[modìfica | modìfica wikitèsto]

A livellu religiûzu u teritô(r)iu de Castrevegliu u l'è spartîu in te 2 parôcchie, üna ch'a cröve u paîze (da 'Sunta) e l'àtra legà a a frasiùn de Vesérxe (dedicâ a a Madònna da Nêve).

• Gêxa paruchiale de N.S.Assunta in t'u burgu, cun l'ürtima restrütüasiùn rizalènte au XVII seculu, in stìle ba(r)òccu.
• Gêxa da Madonna da Nêve in ta frasiun de Veserxe, restau(r)â resenteménte, cun u presiùsu campanì c'u domina u paîze.[9]
• Santuâ(r)iu da Nostra Scignua de Grassie vixin au semite(r)iu, inisialmente dedicau a San Benârdu. Ancöi u prezènta ina strutüa a furma de cö presedüa da in pôrtegu picin.
• U(r)ãtôiu da Santa Maria Madaléna de u(r)igine tardu medievâle cu'u campanì a véa. L'internu u l'è sobriu e cü(r)au, e u raprezenta e furme du ba(r)occu lìgü(r)e.
• Capeletta de San Giuzeppe, (o ascì de San Giuxeppe, a segunda da prununsia) lungu u sentê de Ilaria, pé anda versu Sücca(r)êllu a l'è stâ edificâ in t'u 1700.

Architetüe sivìli[modìfica | modìfica wikitèsto]

• I Lãvaûi: sparsci pé u burgu se trövan diferenti trögli e funtanìn, antigamente duveài daa pupulasiùn lucâle pé lavâ i pànni e i lensöi, grassie a l'opera de restàuru di ürtimi ànni da parte da cumüna sti chi i sun ancù aù funsiunànti, e pe ciascün funtanìn i se pònan vegghe e tàrghe cun i nummi intu dialettu lucâle.

Ecunumîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Prevàlentemènte agricula (survatüttu cultivasiùn de u(r)ìve) e türistica grassie ascì a-a bandéa aranciun e a u ricunuscimentu de i Burghi ciü belli d'Italia.

Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]

«U mâ furestu e agru, u mâ distante
che, da fanci, a bagnâse drentu ai pussi
carâmu dunde l'àiva a recamava
cu'a giassa tüttu l'annu e in t'i riài
ciumbâmbu zü dai bâsi in mezu ai lampi...»

(U Mâ, de Sirviu Riulfu, 1988)

Dialettu Castreveglìn[modìfica | modìfica wikitèsto]

A Castervëgiu se pàrla in dialettu scimile a quélli di àtri paixi da valà du s-ciümme Neva, de stampu arbenganese, faxènte parte du gruppu ligü(r)e séntru ucidentâle.

Diferente peò rispettu a quella du burgu a l'è a parlâ d'Agliu, pé vixinànsa paragunàbile ciü a quelle d'Èrli e prinsipalmente du Praéttu. Carateristiche ciü particulâri e sun riscuntrabili inta varietài de Vesérxe, de tranxisiùn cun quella de Barestin.

Grafîa castreveglina[modìfica | modìfica wikitèsto]

In tentatîvu de cudificasiùn du dialéttu lucâle u l'è stàu purtàu avànti daa cumüna de Castrevegliu, scimile ascì a chela duveâ da Sirviu Riulfu pé a puexîa U Mâ, cun a diferensa de segnâ ascì e vucâli lungàe "atone", segnàe cun in unda surva, au pòstu de l'aséntu circunflessu, da inse(r)ì cun chele tòniche.

Létere Sòn

IPA/AFI

Nòtte
A a
B b
C k/ʧ
D d
E e/ɛ e serâ/ e avèrta
F f
G g/dʒ
H mütta
I i
L l
M m
N ɱ/n/ŋ
O o/ɔ o serâ/o avèrta
Ö ø són de eu françéize
P p
Q k
R r/ɹ ɹ u pò êsse scricciu diretamente, uméssu o indicàu tra paréntexi
S s Üzu paréggiu a l'italiàn
SCC ʃ+ʧ són da paòlla "scciümma"
T t
U u
Ü y són da "u" françéize
V v
X ʒ sòn du fransése jardin
Z z són da "s" de l'italiàn "rosa"

In t'a lette(r)atüa[modìfica | modìfica wikitèsto]

U burgu u l'è u prutagunista du rumansu Miracolo a Castelvecchio di Rocca Barbena de Ippolito Edmondo Ferrario, u cumpaîsce poi in t'u libbru noir Le albicocche de Cristina Rava e in te La seconda vita de M. P. Bracari. Ciü particulâre a prudusiùn de puexîe lucâli, scrìccie inta parlà castreveglina, cumme U Mâ, cumpuniméntu de Sirviu Riulfu Marengu (nasciüu in t'u 1940), inse(r)îa intu percursu lete(r)âiu pé i caruggi du burgu ciamâu "U Sentê da Puexîa", ch'u cumprende vârie âtre lìriche in Ligure ma ascì in italiàn.

Enugastrunumìa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Tipicu de quéstu paìse i sun i raviöi de buràxe, u cuniggiu au steccadù e ascì i frisciöi de meglie.[10]

Feste e fê(r)e[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ù paîse di balocchi, cun i zöghi de 'na vôta pé i matétti e labu(r)atò(r)i vârri, u se tegne in culaburasiùn cun l'asusciasiun arbenganese di Figliöi di Caruggi (in arbenganese Fiöi di Caruggi), da lucâle pro-loco e ascì daa cumüna de Castrevegliu.

Castagnâ in ùtubre, intu bùrgu cun e rustîe prepa(r)àe in sciü muméntu.

Festa da 'Sunta, a se festezza ai 15 d'aùstu, a l'è a fèsta patrunàle du paîse.

Paliu di âsi, festezàu antigamènte ai 15 d'austu.

Aministrasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
24 zügnu 1985 6 zügnu 1990 Ennio Ferrua PSI scìndicu
6 zügnu 1990 24 abrì 1995 Gianni Beffa lista sivica scìndicu
24 abrì 1995 14 zügnu 1999 Gianni Beffa lista sivica scìndicu
14 zügnu 1999 14 zügnu 2004 Gianni Beffa lista sivica scìndicu
14 zügnu 2004 8 zugno 2009 Maria Balbo Uniti per Castelvecchio
(lista sivica de séntru-destra)
scìndicu
8 zügnu 2009 26 mazzu 2014 Marino Milani Uniti per Castelvecchio
(lista sivica de séntru-destra)
scìndicu
26 mazzu 2014 27 mazzu 2019 Marino Milani Lega Nord scìndicu
27 mazzu 2019 in càrega Marino Milani Lega Nord scìndicu

Vie de Cumünicasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

U Scravaiùn

Castrevegliu u l'è culegau cun Barestin grasie a-a stradda pruvinsâle 44, cun Arbenga grasie a-a SP582 du Còlla de San Benârdu e cun Bardenèi pe a pruvinsâle 52 du Scravaiùn. Caminàndu pe u sentru se pò razunze u Castêllu de Sücca(r)èllu, passàndu pé u cuscì dìcciu "sentê de Ilaria", cun a biciclétta o a pê ascì.

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Dàtu Istat - Pupulasiun rexidènte ai 31 de mazzu du 2020.
  2. Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  4. Grafia du disiunàiu Italian-ulmioscu Ulmioscu-Italian
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Enzo Bernardini, Borghi nel verde. Viaggio nell'entroterra della Riviera Ligure delle Palme, San Mauro (TO), Tipografia Stige, 2003.
  6. Regio decreto du 8 avrì 1863, in sce normattiva.it. URL consultòu o 14 màzzo 2021.
  7. Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL consultàu o 28-12-2012.
  8. (IT) Castrevegliu e su sô castêllu, in sce lavocedigenova.it. URL consultòu o 21 zùgno 2021.
  9. (IT) A Vesérxe u restauru da paruchiàle, in sce ivg.it. URL consultòu o 21 zùgno 2021.
  10. Castervegliu, ün di burghi ciü belli d'Italia, in sce borghipiubelliditalia.it. URL consultòu o 14 màzzo 2021.

Âtri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]